Liberlandia Moje Państwo Radosław Nowakowski

Tożsamość

Kiedyś ktoś napisał książkę pod tytułem Tożsamość kogoś-tam. Oczywiście w tytule nie było słowa kogoś-tam tylko jakieś nazwisko. Ja wykorzystałem słowo kogoś-tam, ponieważ po prostu zapomniałem jakie to było nazwisko. Jakieś dziwne. Jak wszystkie nazwisko. Nie pamiętam nawet, czy było to nazwisko z rodzaju tych coś znaczących, czyli takich co to zawierają w sobie jakąś historyjkę lub takową sugerują w mniej lub bardziej otwarty lub zawoalowany sposób, czy też było ono z rodzaju nic nie znaczących, ot, takie sobie zestawienie liter, głosek, sylab, fonemów, co kto woli. Zresztą nawet gdyby należało ono do tych zawierających w sobie jakieś historyjki, to i tak nie miałyby one większego znaczenia, albowiem z reguły pozostają bez najmniejszego związku z historiami w które uwikłane są osoby te nazwiska noszące. Oczywiście, czasami zdarzają się kombinacje dosyć niezwykłe, wręcz kabaretowe, jak w przypadku brytyjskiej męskiej sztafety cztery razy czterysta metrów, którą stanowiło trzech zawodników czarnoskórych (zdecydowanie prawdziwsze byłoby określenie ciemnoskórych, ale tu chodzi o co innego) i jeden białoskóry (określenie białoskóry jest równie nieprawdziwe jak czarnoskóry – ludzie nie mają białej skóry, nawet kiedy zbledną jak papier, no chyba że mamy na myśli papier nie biały – jednakże określenie jasnoskóry nie jest tak przeciwstawne do określenia ciemnoskóry jak biały do czarnego – jasność i ciemność zawierają w sobie stopniowalność, gradację, coś może być ciemniejsze lub jaśniejsze, a wtedy może się zdarzyć, że małojasny będzie nie do odróżnienia od małociemnego). Otóż, ten jedyny białoskóry zawodnik nazywał się Black, co jak wiadomo oznacza Czarny. Sytuacja byłaby idealna, gdyby trzej czarnoskórzy zawodnicy byli braćmi i nosili nazwisko White, czyli Biały. Z reguły jednak sytuacje, w których się znajdujemy dalekie są od ideału i nie ma sobie co tym teraz głowy zawracać.

Wracając zaś do książki... Niestety, nie pamiętam też o czym ta książka była. Nie mogę pamiętać, albowiem jej nie czytałem. Słyszałem tylko fragmenty jej fragmentów czytanych w radio. To była powieść sensacyjna i chodziło w niej mniej więcej o to, że ktoś kogoś ścigał, lub też miał odnaleźć (co na jedno wychodzi), ale nie wychodziło mu to dobrze, ponieważ znał tylko nazwisko tej osoby nie znał zaś jej samej. Lub na odwrót. Czyli problem głównie polegał na tym, żeby przypasować nazwisko do osoby. Czyli żeby złapany był tożsamy ze ściganym. Czyli żeby złapany nosił takie samo nazwisko jak ścigany.... Oh nie, oczywiście, że to nie było takie proste, zarówno autor jak ścigający nie byli aż takimi idiotami, żeby myśleć iż o tożsamości danej osoby decyduje nazwisko. Tylko nazwisko. Bo w jakimś stopniu ono też decyduje. Nawet gdyby było zmieniane wielokrotnie. To każde z tych nowych nazwisk też by się na tę tożsamość składało. Choćby w niewielkim stopniu, ale jednak. Wydaje mi się, że tam pojawiła się jeszcze większa komplikacja, która okrutnie utrudniała życie i pracę ścigającym: otóż sam ścigany nie wiedział już kim jest. Czyli utracił tożsamość.

To bardzo ciekawe: czy można utracić tożsamość?

Podobno można. Nawet jest to uważane za straszną tragedię. Wręcz pojawiają się obawy, że taki ktoś już żyć nie może, że zaraz zginie marnie i z kretesem. Ale też i pojawiają się oskarżenia względem takiej osoby: jak mogła do tego dopuścić? Pojawiają się również pretensje do innych osób, które niedostatecznie tej osoby pilnowały: jak można było do tego dopuścić?

Wynikałoby z tego, że są dwie tożsamości.

Co to jest jednak tożsamość w ogóle?

Tożsamy to taki sam. Czyli tożsamość to takosamość. Czyli ktoś jest taki sam. Konstrukcja taki sam wymaga jednak drugiego członu: taki sam jak ..... W miejsce tych kropek należy wstawić coś. Co?

Pierwszy rodzaj tożsamości zakłada, że zamiast kropek wstawiamy ci którzy żyją obok mnie. Tożsamość jest relacją działającą w dwie strony, z czego wynika, że ci-którzy-żyją-obok-mnie mają być tacy sami jak ja. Zatem obok siebie powinni żyć tacy sami. Inni nie powinni. Inni – czyli nie tacy sami, różni. A jeśli zdarzyłoby się, że obok żyją nie-tacy-sami, czyli różni, to należy ich przekształcić w takich samych lub co najmniej w podobnych. Co prawda podobny to nie to samo co taki-sam, ale i tak już lepszy niż inny, różny, odmienny, nie-taki-sam. Niestety, podobieństwo zawiera w sobie stopniowalność, gradację i to jest niedobre – tożsamość (czyli taksamość) nie jest stopniowalna: jestem taki sam jak oni a oni są tacy sami jak ja i już, żadnych ale, żadnych wątpliwości. W czasach nieporównanie mniejszego przemieszania i przemieszczania się, miało to głęboki sens – w gnieździe nie ma miejsca dla obcych. A jeśli obcy (czyli nie-taki-sam) się pojawi, to kończy się to tak jak w przypadku kukułczego intruza, który wyrzuca w gniazda prawowitych mieszkańców. Otaczanie się takimi-samymi zapewnia bezpieczeństwo, ponieważ wiadomo jak się będą zachowywać, wiadomo co im się w głowach roi, co knują i jak będą reagować. Niewątpliwie zawsze może zdarzyć się coś nieoczekiwanego: ktoś może oszaleć i stanie się nieprzewidywalny. To jednak jest zupełnie normalne odstępstwo od normy, wyjątek potwierdzający regułę, anomalia nad którą łatwo zapanować. Wyjątków nie może jednak być zbyt dużo, ponieważ wtedy to one staną się regułą, co spowoduje postawienie świata na głowie. Co może nie jest najgorsze, bo jest to tylko niejako odwrócenie klepsydry – piasek dalej się przesypuje i o to chodzi. Najgorsze jest położenie klepsydry. Czyli sytuacją, w której jest tyle wyjątków co i reguł, bo wtedy nie wiadomo co jest wyjątkiem a co reguła, nic wtedy nie wiadomo, piasek nie przesypuje się, czas staje, życie przestaje się toczyć, świat zamiera, masakra, apokalipsa, tragedia najtragiczniejsza.....

Nie należy jednak wyobrażać sobie, że chodzi tu o to żebyśmy wszyscy wyglądali tak samo. O nie. Takie same gęby dookoła to byłoby nudne. A jeszcze noszące takie same ciuchy. Okropność! Ale różne gęby noszące różne ciuchy, lecz myślące tak samo – o to to! właśnie o to chodzi! żeby te różne gęby w różnych ciuchach (oczywiście bez przesady z tą różnością – chociaż nie musiałyby one być takie same, to musiałyby być podobne, a im mniej podobne tym gorzej) miały takie same poglądy, tak samo reagowały, to samo jadły, w to samo wierzyły, to samo lubiły i tego samego nie lubiły....

To jest tożsamość, którą można określić mianem tożsamości zewnętrznej. Tożsamość maski. I taka właśnie jest najbardziej ceniona w krajach ościennych. Czyli w państwach zapłotnych. Lub zamiedznych. Jest na ceniona zarówno przez rządzących jak i przez rządzonych. Przez tych pierwszych dlatego, że sprawia ona iż rządzeni są wszyscy tacy sami (lub przynajmniej bardzo podobni jeden do drugiego, lub co najmniej bardziej podobni niż niepodobni), a wtedy znacznie łatwiej rządzić. Przez tych drugich zaś dlatego, że nie trzeba się zastanawiać nad tym jakże podstępnym pytaniem: kto ty jesteś? tylko od razu i bez specjalnego wahania można odpowiedzieć: ja jestem moim rodakiem (co znaczy: ja i ci dookoła mnie należymy do tego samego rodu i w związku z tym jesteśmy tacy sami bo gdybyśmy nie byli tacy sami to nie należelibyśmy do tego samego rodu z czego wynika że wszystkie osiągnięcia tego rodu są także moimi osiągnięciami nie muszę się więc wysilać bo i tak spływa na mnie blask i sława moich rodaków i tak dalej).

Ta tożsamość nie jest natomiast ceniona tutaj. Głównie z powodu konsekwencji jakie ze sobą niesie. A jej główną konsekwencją jest chęć, próba i dążenie do przerabiania wszystkich nie-takich-samych na takich-samych. Do czego to prowadzi szkoda pisać, bo napisano już o tym tysiące opasłych tomów. Zdumiewające jednak jest to, że prawie żaden z autorów nie widzi w takim przerabianiu innych na takich-samych niczego złego – to znaczy jeśli my chcemy przerabiać innych na takich samych jak my, bo jeśli to ci inni chcą nas przerabiać, to jest to już coś niewyobrażalnie złego i ohydnego. Ale to już inna historia, choć z tej się wywodząca....

Tutaj ceniona jest tożsamość, którą można by określić mianem tożsamości wewnętrznej. Tożsamość twarzy. Wtedy na to jakże podstępne pytanie: kto ty jesteś? kim jesteś? też można odpowiedzieć od razu i bez specjalnego wahania: ja jestem sobą, jestem tym kim jestem (czyli jestem tym co robiłem, zrobiłem, robię, będę robić i zrobię, jestem tym co osiągnąłem, jestem tym co umiem, co potrafię, a osiągnięcia innych są ich osiągnięciami chociaż zapewne mam w nich jakiś udział, bo przecież oni korzystali z moich osiągnięć tak jak ja korzystam z ich i tak dalej).

I co z tego wynika? Dla rządzących tragedia, bo taką zbieraniną nie da się rządzić. Nic się nie da zrobić z taką zbieraniną. Bo skoro wokół nas są tylko i wyłącznie nie-tacy-sami, inni, różni, niepodobni, to Inny przestaje być groźny. Nie można już straszyć Innym. Można by straszyć takim-samym, ale to nie to samo Rządzenie należałoby zastąpić zarządzaniem. A to też nie to samo. To zupełnie co innego. Trudno oczekiwać pomników, honorów, zaszczytów.

Wynikałoby też z tego, że skoro każdy ma swoją tożsamość jako że przede wszystkim jest tożsamy z samym sobą (co więcej: tylko taka tożsamość jest możliwa i to też w ograniczonym zakresie), to każdy powinien mieć swój paszport lub inny dowód tożsamości. Swój w sensie przez siebie robiony i do swojej tożsamości dopasowany. Skoro nikt nie należałby do żadnej grupy (chodzi tu o grupę takich-samych, czy też uważających się za takich samych) to paszporty stwierdzające przynależność do takiej grupy (również przez zastosowanie takiego samego wzoru dla każdego – różne zdjęcia wskazywałyby jedynie na te zewnętrzne, powierzchowne, różnice, natomiast takie same okładki, strony, papier, czcionki, sformułowania, znaki wodne, platynowe paski mieniące się kolorami tęczy i tak dalej wskazywałyby na wewnętrzną taksamość) nie miałyby sensu. Owa ograniczoność tożsamość, którą wzmiankowałem w nawiasie, polega na tym, że tożsamość możliwa jest jedynie w teraźniejszości. Pełna tożsamość. Albowiem ja-wczorajszy nie jestem taki sam jak ja-dzisiejszy. Jestem tylko bardzo bardzo bardzo podobny. Jeśli zatem paszport lub inny dokument miałby stwierdzać moją tożsamość, czyli odpowiadać na pytanie kim jestem to codziennie musiałby być wydawany na nowo. (O czym bardzo dobrze wie niejaki Roman Opałko i on mógłby być honorowym obywatelem Liberlandii, gdyby w Liberlandii istniało coś takiego jak obywatelstwo i honor. Ale to już inna historia....)
Jeśli kiedyś tak się zdarzy, że wybierzesz się do Liberlandii, to wkraczając-wjeżdżając-wlatując-wpływając-wczołgując-się-wchodząc-wbiegając-wślizgując-się-wtaczając-się-i-tak-dalej na jej obszar, zapewne usłyszysz następujący komunikat:

Drodzy Podróżni. Za chwilę znajdziecie się w Liberlandii. Właściwie to już jesteście, albowiem ta chwila już minęła – tak moglibyście mniemać, lecz tak nie jest. Wam się tak może wydawać, ale to co wam się wydaje niekoniecznie musi dziać się naprawdę. Zresztą wam wydaje się dużo rzeczy. Tak dużo rzeczy wam się wydaje, iż wydaje wam się nawet, że to co wam się wydaje wcale wam się nie wydaje..... Zawiłe? Tak. Lecz niech ta zawiłość będzie ostrzeżeniem i przypomnieniem, że przebywanie w Liberlandii nie jest sprawą prostą. Ot choćby i z tego powodu, że aby tu się dostać musicie najpierw określić swoją tożsamość. Nie chodzi jednak wcale o to, abyście powiedzieli kim wam się wydaje, że jesteście. Maski, stroje i etykietki nie interesują nas. Paszporty, dowody osobiste, prawa jazdy czy legitymacje też nas nie interesują, gdyż one stwierdzają tylko kim jesteście (lub kim wam się wydaje, że jesteście – lub im się wydaje że stwierdzają kim jesteście – lub im się wydaje że stwierdzają kim wam się wydaje że jesteście – i tak dalej), co nie jest specjalnie interesujące. Tysiąckrotnie bardziej interesujące jest to jacy jesteście. Zatem, wszystkie te wyżej wymienione dokumenty, jak również te nie wymienione, te i inne zaświadczenia, możecie schować, albo nawet wyrzucić. Zamiast nich moglibyście pokazać ot choćby książki, które ostatnio przeczytaliście, albo które właśnie czytacie. Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że to też nie powie o was wiele, ale z pewnością więcej niż paszport czy dowód osobisty. Zdajemy też sobie sprawę z tego, że niektórzy będą oszukiwać i pokazywać książki, których wcale nie czytali, nie czytają, ani nie mają zamiaru przeczytać – czyż to jednak nie powie więcej niż pokazanie paszportu, nawet sfałszowanego? Zdajemy sobie też sprawę z tego, że może się zdarzyć, iż właśnie czytana książka będzie odbiegać od zasadniczego szlaku czytelniczego danej osoby, czymś w rodzaju skoku w bok, zaglądnięcie w ślepy zaułek... Zdajemy też sobie sprawę, że ktoś może przedkładać nad lekturę słuchanie muzyki lub oglądanie obrazów (mógłby wtedy pokazać co ogląda i zaprezentować co słucha – albo coś zagrać lub namalować).... Zdajemy sobie sprawę z wielu rzeczy, aczkolwiek z równie wielu rzeczy sprawy sobie nie zdajemy....

Być może komunikat ten będzie też wydrukowany. Być może będzie skomponowany z zapachów. Być może poinformuje o tym specjalna konfiguracja i uporządkowanie przestrzeni – to dla tych co czytają przestrzeń tak jak inni litery lub hieroglify. Być może....

Liberlandia - Moje Państwo

Radosław Nowakowski

Tożsamość