Liberlandia Moje Państwo Radosław Nowakowski

Prawo

Od maja, a może nawet od końca kwietnia, to zależy od pogody, do września winorośl rośnie jak szalona. Bez umiaru.... Chociaż, kto to wie: może jej się wydaje, że robi to dyskretnie i z wdziękiem, szanując otoczenie i nie narzucając mu się zbytnio. Wszak różne są punkty widzenia. W każdym razie południową ścianę domu zarasta winorośl uszlachetniona. Z naszego, ludzkiego punktu widzenia, bo nie wiadomo, czy ona nie czuje się zhańbiona tymi wszystkimi zabiegami hodowlanymi, które uczyniły z niej niewolnika i całą dumę istnienia sprowadziły do karłowatego krzaczka o gałązkach powyginanych w pętle – ta nie powinna narzekać, przynajmniej z tego powodu, jest przecież krzakiem prawie już gigantycznym, już zadusiła i zmiażdżyła śliwę na której w młodości się opierała, a teraz zapewne zadusiłaby i dom (a róża? ta monstrualna co rzuciła się na gruszę i grusza już prawie uschła, a róża nie wytrzymała ciężaru swej wielkości i któregoś roku zapadła się, załamała i od tej pory nie jest już białą chmurą, lecz tylko strzępami porannej mgły? a ten dąb co nagle pojawił się w koronie jabłoni? a smukły jesion w krzaku czarnego bzu? jakby jakaś epidemia niedozwolonych miłości międzygatunkowych lub zupełnie dozwolonych międzyrodzajowych sabotaży) .... Winorośl oplatająca dom od północy i zachodu i pokrywająca znaczne połacie dachu nie jest uszlachetniona – lub pisząc inaczej: jest szlachetnie dzika i nie została cywilizacyjnie zmanierowana. Co zmanierowane, co dzikie, a co ucywilizowane to inne gąszcz, inna plątanina, inna bagnista dżungla. Nie w nią teraz będę się zagłębiał, choć kiedyś zapewne będę musiał to zrobić. Chyba, że uczynię z tego ścisły rezerwat, tak ścisły, że nikt nie będzie miał prawa, ani odwagi, ani chęci, ani woli go badać. Tak ścisły i tajny on będzie, że nikt nie będzie nawet wiedział o jego istnieniu, nie będzie się go domyślał, ani go o istnienie podejrzewał..... Więc przez całą prawie wiosnę i przez całe lato muszę odpierać ataki rozbestwionej, rozbuchanej winorośli. Ciągle muszę coś przycinać, coś skracać, coś trzebić. A ona nic. Ona na to nie zwraca uwagi. Rośnie i rośnie. Jakbym nie zamykał okna to by wrosła do środka, rzuciłaby się na książki, siedziałaby na fotelu, spałaby na kanapie, a może nawet zechciałaby zażywać kąpieli w wannie, chłodzić się w lodówce, oglądać satelitarną telewizję. Ha! tego by nie mogła, bo w swojej głupocie i pazernym zagarnianiu przestrzeni przykryłaby gęstym kożuchem czaszę anteny i konwerter. Bezczelna! Jakim prawem się tak panoszy?

Właśnie: jakim prawem?

Jakim prawem tu stoi mój dom?

Prawo.

Czyli co komu wolno, a czego nie wolno. Co kto musi, a czego nie musi. Co kto powinien, a czego nie powinien. Co kto może, a czego nie może. Co kto chciałby, a czego nie chciałby.... Nie. To ostatnie już nie. To byłyby życzenia. A to przedostatnie? Chyba tak. Chociaż tam znalazłyby się także zwykłe stwierdzenia, na przykład: nie mogę usłyszeć ultradźwięków (bo mi na to nie pozwala budowa moich uszu), co nie znaczy że nie mogę słuchać ultradźwięków – przecież mogę słuchać ich nie słysząc ich: nie słyszenie nie wyklucza słuchania, tak jak nie słuchanie nie wyklucza słyszenia. Czyli już na wstępie pojawiają się komplikacje. Czyli jak zwykle... Ale to pierwsze to byłoby prawo. To drugie i trzecie raczej też. A potem coraz mniej pewności. A pewność powinna być. Nie może być wahań. Niepewności i wahania prowadzą do różnych interpretacji, a te prowadzą do strasznych komplikacji i w rezultacie mamy sytuację taką, że niby prawo jest, ale nikt go nie przestrzega, jest, ale nie wiadomo po co - chyba tylko po to żeby poprawić nasze samopoczucie – jest, a jakby go nie było. I nadal trwa chaotyczna przepychanka..... A o co miałoby tu chodzić: żeby ta przepychanka była uporządkowana? czy żeby nie było jej wcale? czy żeby było chaotyczne nieprzepychanie? czy żeby było uporządkowane nieprzepychanie?

Muszę coś postanowić. Czy muszę, czy może tylko powinienem? Chyba powinienem. Chcę. Raczej chciałbym. A czy mogę? No mogę. Zawsze mogę coś postanowić. Nie zawsze z tego postanowienia może coś wynikać. To zależy co postanowię. Mogę wybrać już jakiś istniejący model. Mógłbym go zastosować bez żadnych zmian, ulepszeń i pogorszeń, ale mógłbym też spróbować go lepiej dopasować do tej specyficznej sytuacji. Mogę też próbować stworzyć nowy, zupełnie nowy model, taki który by jak najlepiej pasował do tej właśnie sytuacji i który zadowoliłby wszystkich w tę sytuację zamieszanych. Czyli miałbym szansę być pierwszym, który wszystkim dogodził. To bardzo kuszące. Ale też niebezpieczne, bo mogę się jakże łatwo roztrzaskać, mogę zostać zmiażdżony, przytłoczony, zgnieciony, zmaltretowany, zmasakrowany, rozerwany na strzępy. Zatem najpierw rozejrzę się w ofercie modeli gotowych do natychmiastowego wręcz zastosowania.

Oto bardzo popularny model dwupoziomowy: prawo naturalne i prawo stanowione. Dwa warianty: prawo naturalne nad prawem stanowionym lub odwrotnie. Może jest też i trzeci wariant: obok siebie. A może i czwarty: jedno w drugim, przemieszane i pomieszane. Być może są jeszcze inne warianty, jak również ich kombinacje, ale to nie jest tak istotne. Istotne jest to, że są dwa poziomy. I to że mają one być różne, wręcz do siebie równoległe. Bowiem prawo naturalne ma być stałe i niezmienne i jako takie ma stanowić podstawę do tego stanowionego, które można zmieniać. To naturalne nie może być zmieniane, bo jak sama jego nazwa wskazuje, wynika ono z natury. Po prostu tak jest i już – jest tak jak jest i nic się nie zmieni, bo zmienić się nie może..... I tu znowu, jak zwykle już na samym początku, pojawiają się wątpliwości. Bo jeśli prawo naturalne ogranicza się do stwierdzania faktów, to będzie ono zbiorem stwierdzeń, a nie zbiorem zakazów i nakazów, ani też wskazań, zaleceń i przywilejów. Bardziej mylące jest jednak określenie naturalne, albowiem wbrew pozorom wcale nie odnosi się ono do Natury, lecz do istot boskich, czyli nadnaturalnych. I wcale nie jest tak jak byśmy mogli się spodziewać, że prawo naturalne jest zbiorem stwierdzeń – jest ono zbiorem zakazów i nakazów wydanych przez istotę boską i dotyczących istot nie-naturalnych czyli ludzkich. Prawo naturalne niewiele zatem ma wspólnego z naturą. Chyba że z tą drugą. Czyli z przyzwyczajeniami. Czyli z kulturą. Zawsze jednak można dojść do wniosku, że to istoty ludzkie są naturalne, a wszystko co je otacza jest nienaturalne. Tak. To bardzo interesujące, że prawo naturalne nie dotyczy wcale Natury. Ani też nie pochodzi od Natury. Chyba że Naturę (piszę z dużej litery, bo chodzi mi w tym przypadku o przyrodę) utożsamimy z bogiem (piszę z małej litery, bo chodzi mi w tym przypadku o jakiegokolwiek boga, a nie o jednego, szczególnego i konkretnego), ale jak wiadomo tego raczej nie zrobimy, bo gdybyśmy tak zrobili, to wyszłoby na to że Przyroda stworzyła samą siebie, co byłoby wodą na młyn nauki, a kijem w szprychach roweru religii ..... Dlaczego piszę w pierwszej osobie liczby mnogiej? Bo niby tak się mówi, tak się pisze. Niby ma to znaczyć, że nie wiadomo o kogo chodzi. Dziwne. Bardzo dziwne. Zatem muszę pisać inaczej .... W przekonaniu wierzących, prawo naturalne pochodzi nie od Natury, lecz od boga który je stworzył, tak jak stworzył Naturę. Ten bóg jest z reguły wszechmocny i wszechwiedzący. Z łatwością zatem może więc zmienić prawo, które ustanowił. A jeśli tak, to trudno raczej uznać zbiór takich wskazań, które w każdej chwili mogą być zmieniane, za fundament, za opokę, na której można wznosić gmach prawa stanowionego.

Czyli muszę szukać dalej.

Ale mogę też dokonać modyfikacji. A właściwie remodyfikacji. Reinterpretacji. Bo sama idea dwupoziomowości jest ponętna. Pod warunkiem, że ten pierwszy poziom, poziom prawa naturalnego, rzeczywiście będzie tym czym być powinien: zbiorem praw, reguł i zasad dotyczących Natury. Na przykład: prawo Kepplera, reguła nieoznaczoności, zasady termodynamiki, prawo Kalego.... I tak dalej. I na takiej opoce można by dopiero wznosić gmach praw stanowionych. To prawo stanowione powinno być wtedy niesprzeczne z prawem naturalnym. Czy byłoby to możliwe? Czy dałoby się stanowić takie prawa, które byłyby niesprzeczne z Naturą, a przez to wykonalne? Czy byłoby to dobre? Urok praw sprzecznych z Naturą, a przez to niewykonalnych, polega bowiem na tym, że stawia człowieka na straconej pozycji, wpędza go w poczucie nieustannej winy, nędzy i marności, a przez to ułatwia manipulowanie nim. Czy dobrze jest pozbawiać się tak potężnego narzędzia? Dobrze, dobrze. Niewiele dobrego jak dotąd z posiadania tego narzędzia wynikło.

No tak. Więc tu chodziłoby o to, żeby Kultura nie była sprzeczna z Naturą.... No cóż, sprzeczna to ona w zasadzie nie jest. W zasadzie Kultura jest częścią Natury i jako taka podlega prawom Natury (czy istoty należące do Natury, czyli Naturalne, mogą stworzyć coś co nie należałoby do Natury, co byłoby nienaturalne?). Problem w tym, że Kulturę postrzega się jako coś co jest w opozycji do Natury, coś co z Naturą walczy, zmaga się, toczy z nią śmiertelny bój: albo Natura albo Kultura. Głównie z potrzeby wyróżnienia się, oddzielenia, wyalienowania, wywyższenia.... czy jest to potrzeba naturalna czy kulturalna? hmm ...... No więc zamiast albo-albo trzeba wstawić i-i. Czyli żeby było tak jak jest, a nie tak jak nam się wydaje że jest, jak uważamy że być powinno, jak chcielibyśmy żeby było.....

Właśnie. Lecz można by odnieść wrażenie, które z pewnością byłoby w dużym stopniu zdziwieniem, że lista praw, zasad i reguł należących do Prawa Naturalnego (tego naprawdę naturalnego czyli wywodzącego się z Natury – dlatego użyłem dużej litery, żeby się nie pomyliło) obejmuje prawa, zasady i reguły niewiele, albo wręcz nic nie mające wspólnego z ludźmi, a przez to w ogóle nieprzydatne do stanowienia na ich podstawie przepisów porządkujących życie naszych społeczności i społeczeństw. Jest to jednak wrażenie tak mylne jak powszechne. (Pamiętam, że wiele lat temu, czyli w epoce, kiedy trzy-i-półcalowa dyskietka była podstawowym nośnikiem zapisu danych, założyłem firmę. Jednoosobowe legalne wydawnictwo. Kupiłem od razu książkę przeczytanie której miało pomóc mi w prowadzeniu księgowości, rozliczeniach i wielu innych podobnych i niepodobnych rzeczach i sprawach. Dowiedziałem się z tej książki, że na przykład dyskietka jest zarówno środkiem trwałym jak i nietrwałym i może być księgowana albo tak albo tak jak również i tak i tak. Olśniewające! Zupełnie jak elektron, który albo jest falą albo cząsteczką lub jest i falą i cząsteczką. Po lekturze owej książki postanowiłem wyrejestrować firmę. Moje jednoosobowe wydawnictwo istnieje dalej, jako wydawnictwo nadziemne – dyskietki jeszcze istnieją, ale są już na zupełnym wymarciu.) Weźmy na przykład prawo Kalego. Jest to absolutnie podstawowe prawo regulujące relacje między żywymi i nie-żywymi istotami. Przypominam, że nie ma ono nic wspólnego z okrutną boginią Kali, ma za to bardzo wiele wspólnego z pewnym dosyć łagodnym afrykańskim chłopcem, który nie wiadomo czy był równie łagodny kiedy już stał się królem. Brzmi ono tak: Kali ukraść krowy - dobrze, Kalemu ukraść krowy – źle. Prawo to zostało sformułowane przez znanego pisarza Henryka Sienkiewicza. Chociaż uważam, że Nagroda Nobla jaką otrzymał nie należała mu się za napisane książki (bo żyli i tworzyli wówczas lepsi i poważniejsi od niego pisarze), to z całą pewnością należała mu się za to jedno zdanie. Nikt bowiem nie sformułował tak jasno i dobitnie owego prawa będącego podstawą wszelkiej etyki i moralności. Wątpliwości budzi co prawda to, na ile Sienkiewicz był świadom tego co napisał. Wszak włożył to zdanie w usta Kalego, chcąc w ten sposób pokazać, że to dzicy mają takie zgoła fałszywe pojęcie o moralności i etyce, podczas gdy on, człowiek cywilizowany myśli inaczej i pojmuje moralność i etykę właściwie. I może rzeczywiście myślał on inaczej, z całą pewnością jednak postępował dokładnie tak samo, albowiem nie mógł postępować inaczej....

No tak.

No właśnie.

I co teraz robić?

Jak zwykle iść do sadu albo na łąkę. A tam dzicz. Bezhołowie. Chaos. Brutalność. Bezprawie. I jaki porządek. Zadziwiający. Jak w bibliotece. Każde drzewo, każdy krzew jak książka. Każdy liść jak strona. Zadziwiające.

Liberlandia - Moje Państwo

Radosław Nowakowski

Prawo