Powieść została nagrodzona prestiżową Man Booker Prize w roku 2002, a potem kolejno zajmowała pierwsze miejsce na wszystkich liczących się listach bestsellerów. Książka opowiada przygody szesnastoletniego Pi Patela - wyznawcy hinduizmu, chrześcijaństwa, a także islamu - oraz kilku egzotycznych zwierząt: zebry ze złamaną nogą, orangutana z Borneo i młodego tygrysa bengalskiego ważącego czterysta pięćdziesiąt funtów, którzy wychodzą cało z katastrofy statku płynącego z Indii do Kanady.

W swojej najnowszej powieÅ›ci pod tytuÅ‚em „Ja” Martel nie podejmuje już tematyki religijnej i filozoficznej, Å‚Ä…czy jÄ… jednak z „Å»yciem Pi” próba odtworzenia procesu dorastania mÅ‚odego czÅ‚owieka i zwiÄ…zana z nim konieczność podejmowania trudnych życiowych decyzji. W poprzedniej książce autor zwraca szczególnÄ… uwagÄ™ na aspekt psychologiczny inicjacji w dorosÅ‚ość, w „Ja” znaczÄ…cÄ… rolÄ™ odgrywa także fizjologia.

Bohatera wychowuje para wyksztaÅ‚conych dyplomatów, którzy sÄ…, jak sam ich nazywa, „wczesnymi feministami”, nie dzielÄ… ludzi ze wzglÄ™du na pÅ‚eć i nie uczÄ… maÅ‚ego chÅ‚opca typowo mÄ™skich zachowaÅ„. ChÅ‚opiec sam musi odkryć różnicÄ™ istniejÄ…cÄ… pomiÄ™dzy obu pÅ‚ciami. W szkole z internatem, do której zostaje posÅ‚any, jego udziaÅ‚em staje siÄ™ mÄ™ska przemoc, agresja i zÅ‚o, ale także doÅ›wiadczenie wÅ‚asnej cielesnoÅ›ci. Pewnego dnia spotyka go coÅ› niezwykÅ‚ego - budzi siÄ™ jako kobieta i co ciekawe zaczyna myÅ›leć po angielsku. Rozpoczyna siÄ™ proces poznawania cielesnoÅ›ci kobiecej (comiesiÄ™czne krwawienia stajÄ… siÄ™ ostatecznym Å›wiadectwem przynależnoÅ›ci do Å›wiata kobiecego). Zaczyna również podróżować, wdaje siÄ™ najpierw w romans z kobietÄ…. DziÄ™ki niej poznaje swoje ciaÅ‚o i jego erotyczne pragnienia. Później romansuje z mężczyznÄ…. W koÅ„cu pisze powieść, dziÄ™ki której jego „ja” zamkniÄ™te w ciele kobiety czuje peÅ‚niÄ™ szczęścia. Jej ciaÅ‚o i umysÅ‚ stanowiÄ… wówczas jedność. Bohater już nie musi zazdroÅ›cić kobietom ich piersi i subtelnego odczuwania Å›wiata, bo sama je posiada. DoÅ›wiadczenie kobiecoÅ›ci przynosi mu doÅ›wiadczenie speÅ‚nienia. Nie trwa ono jednak dÅ‚ugo. Burzy je brutalny, okrutny i poniżajÄ…cy gwaÅ‚t, którego pada ofiarÄ…. Cios, który na niego spada, niszczy wszystko - plany na przyszÅ‚ość, wizjÄ™ udanego zwiÄ…zku, odbiera cielesnÄ… przyjemnoÅ›ci i drogocenne poczucie speÅ‚nienia.

Yann Martel napisaÅ‚ ciekawÄ… powieść o ludzkiej pÅ‚ciowoÅ›ci, o poszukiwaniu najdoskonalszej formy cielesnoÅ›ci. Nie udziela jednak pierwszeÅ„stwa żadnej z pÅ‚ci, nie wyróżnia jednej kosztem drugiej. Martel wnikliwie opisuje i bada zwiÄ…zki ludzkiego ciaÅ‚a ze Å›wiatem. Obserwuje różne rejony ludzkiego „ja” zamkniÄ™tego raz w mÄ™skim raz w kobiecym ciele, szuka różnic i punktów wspólnych, bada meandry pÅ‚ciowoÅ›ci. Opisuje Å›wiat mÄ™ski i żeÅ„ski doszukujÄ…c siÄ™ cech wspólnych raczej niż różnic. Próbuje powiedzieć, że te dwa Å›wiaty wcale nie sÄ… tak od siebie odlegÅ‚e. „Ja” to także powieść inicjacyjna o wchodzeniu w życie mÅ‚odego chÅ‚opaka, o przygodach dziewczyny z wÅ‚asnym ciaÅ‚em, o poszukiwaniu „drugiej połówki” i odkrywaniu samego siebie. Podobnie jak w „Å»yciu Pi”, tak i w „Ja” Martel stworzyÅ‚ dzieÅ‚o wielopÅ‚aszczyznowe, które można różnie odczytywać. DoskonaÅ‚e pióro, wnikliwa obserwacja, analityczny sposób postrzegania Å›wiata mÄ™skiego i kobiecego, to niewÄ…tpliwie atuty tej powieÅ›ci. Polecam!