Jan GÅ‚ówka, dyrektor Muzeum Historii Kielc, wpadÅ‚ na swoje odkrycie przypadkiem. PrzeglÄ…daÅ‚ kilka tomów "Inwentarza depozytów Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Kielcach". MieÅ›ciÅ‚o siÄ™ ono w tej samej kamienicy przy ul. Leonarda, w której jest teraz Muzeum Historii Kielc. - ZauważyÅ‚em wpis dokonany przez ówczesnego kustosza muzeum Tadeusza WÅ‚oszka. OpisujÄ…c jeden z eksponatów, zaznaczyÅ‚, że dali go dwaj jego znajomi, "kieleckie scyzoryki", i wymieniÅ‚ ich nazwiska. Bardzo mnie to zaciekawiÅ‚o, bo to prawdopodobnie najstarszy zapisek informujÄ…cy, że prawie sto lat temu taka nazwa byÅ‚a w obiegu - mówi dyrektor GÅ‚ówka. Zauważa, że okreÅ›lenie "scyzoryk" zostaÅ‚o użyte żartobliwie, z przymrużeniem oka.

To, że już tak dawno nazywano mieszkaÅ„ców naszego regionu "scyzorykami", dla wielu może być nowoÅ›ciÄ…. Niedawno ten przydomek odÅ›wieżyÅ‚ raper Liroy - i wtedy wydawaÅ‚o siÄ™, że to w miarÄ™ wspóÅ‚czesne przezwisko.

Naszym regionalnym przezwiskiem zainteresowaÅ‚ siÄ™ również poÅ‚udniowoafrykaÅ„ski historyk Charles van Onselen, który w swojej ostatniej książce dowodzi, że Kuba Rozpruwacz, sÅ‚ynny seryjny morderca posÅ‚ugujÄ…cy siÄ™ nożem, pochodziÅ‚ z Kielc. Onselen od "Gazety" dowiedziaÅ‚ siÄ™ o przezwisku "kielecki scyzoryk". - To bardzo ciekawe. Warto zbadać, skÄ…d siÄ™ wzięła ta nazwa - powiedziaÅ‚.

* * *

Halina Mielicka etnograf, wykładowca Akademii Świętokrzyskiej
Nie interesowaÅ‚am siÄ™ "scyzorykami kieleckimi", ale na pewno warto zbadać historiÄ™ tej nazwy. To interesujÄ…ce dociekania, bo odnoszÄ… siÄ™ do tożsamoÅ›ci spoÅ‚ecznej, kulturowej, a teraz, w warunkach galopujÄ…cej globalizacji, okreÅ›lenie na nowo tej tożsamoÅ›ci jest ważne. Taki przydomek rodzi siÄ™ ze swoistej legendy, opowieÅ›ci, czegoÅ›, co nazywamy wyobrażeniem zbiorowym - np. o tym, że pewna grupa ma jakieÅ› specyficzne cechy. Oceny dokonujÄ… mieszkaÅ„cy sÄ…siednich regionów i to oni nadajÄ… tego rodzaju nazwy. Wiąże siÄ™ to z wysokim wartoÅ›ciowaniem wÅ‚asnej zbiorowoÅ›ci i niskim - sÄ…siadów. Dlatego przypuszczam, że "kielecki scyzoryk" to nazwa nadana nam przez sÄ…siednie zbiorowoÅ›ci, których czÅ‚onkowie obserwowali nasze zachowania. Być może u nas rzucaÅ‚o siÄ™ w oczy to, że każdy mężczyzna nosi przy sobie scyzoryk. Nie jestem zaskoczona, że taki zapisek powstaÅ‚ już w 1911 roku.

Janina Skotnicka, kierownik działu sztuki ludowej Muzeum Narodowego w Kielcach
Trudno powiedzieć, skÄ…d wzięła siÄ™ ta nazwa. Scyzoryk na pewno nie byÅ‚ nieodÅ‚Ä…cznym wyposażeniem mieszkaÅ„ca naszego regionu. Nigdzie siÄ™ żaden zapis o tym siÄ™ nie pojawiÅ‚. Scyzorykiem posÅ‚ugiwali siÄ™ Å›wiÄ…tkarze, którzy używali go do rzeźbienia. Ale Å›wiÄ…tkarzy nie byÅ‚o w naszym regionie wiÄ™cej niż gdzie indziej. A dzieci strugajÄ…ce sobie coÅ› na pastwiskach posÅ‚ugiwaÅ‚y siÄ™ gÅ‚ównie zwykÅ‚ym nożem.